A-Infos (nl) Rusland, AIT: Het idee van "imperialisme" als onderdeel van een reactionair wereldbeeld (ca, de, it, pt, tr, en) [machine vertaling]

Het concept van "imperialisme" dat we nu gebruiken als we discussieren 
over de historische ontwikkeling van landen is zo wijdverbreid dat we er 
niet eens op letten of het progressief of reactionair is. Ondertussen is 
ons modern begrip van wat "imperialisme" is sterk verschillend van het 
begrip van dit verschijnsel van denkers als Marx en Bakunin in de 19e 
eeuw. ---- Het doel van dit artikel is te analyseren hoe het idee van 
"imperialisme" en diens opeenvolgende ontwikkeling vanuit het Marxisme 
een sociaal democratische visie voedde die de kritiek op het kapitalisme 
subtiel en onmerkbaar verschoof in de richting van een 
"anti-imperialistische" strijd, reactionair tegenover sociale 
verandering. Bovendien zullen we zien hoe iets soortgelijks later zou 
gebeuren, om te beginnen in de tweede helft van de 20e eeuw, met 
concepten zoals "neoliberalisme", "extractivisme" en "kolonialisme", die 
er niet alleen niet in slagen de anti-kapitalistische kritieken die 
links had te verrijken, maar het vaak vervangt door ideeen die dienen 
als onderdeel van een reactionair wereldbeeld. Tenslotte dragen ze bij 
aan de fragmentatie van de strijd, die, op het electorale niveau, door 
klasse samenwerking en de verwerping van echt anti-kapitalisme ten goede 
komt aan de sociaal democratie.
Voor Marx verwees het idee van "imperialisme" niet naar de koloniale of 
economische uitbreiding van het kapitalisme zoals we het nu begrijpen, 
aangezien Marx, zoals alle radicale denkers van zijn tijd, deze 
verschijnselen beschouwde als een integraal onderdeel van het 
kapitalistische systeem zelf. Voor Marx was het idee van imperialisme 
equivalent met "Bonapartisme" of "Ceasarisme": een autoritair regime 
waarin de uitvoerende macht geconcentreerd is in de handen van een 
leider die optreedt in de algemene belangen van de bourgeoisie, die 
parlementaire instituties onderdrukt en de volksklassen verleidt met 
demagogie, zonder de kapitalistische uitbuiting te veranderen. Marx 
begreep dit als de hoogste vorm van burgerlijke staatsmacht. In de 20e 
eeuw kreeg dit concept een totaal andere betekenis.
De Engelse econoom John A. Hobson (1902) herinterpreteerde het als de 
zoektocht naar nieuwe markten en investeringsmogelijkheden door 
koloniale uitbreiding, gedreven door onderconsumptie in eigen land die 
voortkwam uit inkomensongelijkheid. Voor Hobson was het imperialisme een 
kenmerk van het kapitalisme dat kan worden gecorrigeerd, te boven 
gekomen door herverdeling en nationalisatie, zonder de behoefte aan 
revolutie.
Deze nieuwe betekenis werd met variaties toegepast door Marxisten zoals 
Parvus, Kautsky, Hilferding, Rosa Luxemburg en Lenin, die het eens waren 
over het inzicht dat het imperialisme een reactie was op de interne 
crises van de reproductie van het kapitaal, hoewel ze verschilden in hun 
diagnose van deze crises. De term "imperialisme" ontwikkelde zich van 
een aanduiding van de politieke vorm van de burgerlijke staat naar een 
aanduiding van de economische dynamiek van de wereldwijde uitbreiding 
van het kapitaal, en dit is sindsdien de overheersende interpretatie 
geworden in het collectieve bewustzijn van links en de anarchisten die 
er door worden beinvloed.
Marx had het concept van "imperialisme" niet nodig om de wereldwijde 
uitbreiding van het kapitalisme te beschrijven, aangezien hij deze 
uitbreiding begreep als een integraal onderdeel van het systeem zelf. In 
soortgelijke zin spraken noch Bakunin, noch Kropotkin, noch Malatesta 
over "imperialisme" of gebruikten ze het als een analytische categorie. 
Dit was niet omdat ze zich niet bewust waren van het verschijnsel van 
kapitalistische uitbreiding in die tijd, maar omdat ze, net als Marx, 
begrepen dat het kapitalisme en de staten die het steunen van nature 
streven naar uitbreiding, en dit niet per ongeluk worden of als een 
gevolg van perversie door een van diens facties.
Aldus, bijvoorbeeld, voor Bakunin "de nieuwste staat is, door diens aard 
en doel, noodzakelijkerwijs een militaire staat, en een militaire staat 
wordt met de zelfde noodzakelijkheid een veroverende staat; als het zelf 
niet verovert zal het worden veroverd vanwege de eenvoudige reden dat 
waar kracht is er zeker diens manifestatie of actie moet zijn" 
("Statehood and anarchy, 1873).
Echter, het idee van imperialisme (en diens tegengestelde, 
"anti-imperialisme") als het hoofdfront in de strijd van links is sinds 
diens formulering door Hobson blijven groeien en uitbreiden. Toen de 20e 
eeuwse Marxisten het imperialisme opnieuw als een fase beschouwden, een 
periode, een specifiek beleid van financiering of monopolie kapitaal, 
maakten ze een analytische verschuiving met enorme politieke gevolgen: 
als het imperialisme niet het kapitalisme zelf is, maar een van diens 
historische vormen, dan is het mogelijk je een kapitalisme zonder 
imperialisme voor te stellen, "gezond", nationaal, productief, 
niet-monopolie kapitalisme. En daarin ligt het probleem.
Dit nieuwe denken opende de deur naar een beleid van allianties die, 
vanuit een anarchistisch perspectief, alleen kan worden omschreven als 
rampzalig. Als de vijand niet het kapitaal als een sociale relatie is, 
maar buitenlandse financiering kapitaal, het imperialisme van de een of 
andere macht, dan kan de nationale bourgeoisie die "produceert", 
werkgelegenheid schept en wordt verondersteld "het land op te bouwen" 
een bondgenoot zijn. De klassenstrijd wordt opgeschort in de naam van de 
anti-imperialistische strijd. Volgens deze logica delen nationale 
arbeiders en werkgevers een gemeenschappelijke vijand: buitenlands 
kapitaal, buitenlandse interventie en afhankelijkheid. Klasse 
samenwerking wordt niet gepresenteerd als verraad, maar als een 
tactische noodzakelijkheid, zelfs een patriottische plicht. Wat het 
anarchisme veroordeelt als de meest geraffineerde vorm van proletarische 
integratie in de burgerlijke orde wordt gepresenteerd als 
anti-imperialistisch radicalisme.
Deze verschuiving heeft ook vergaande culturele gevolgen: het boezemt 
nationalisme in in de kern van links en de anarchisten die het volgen. 
Als het imperialisme in essentie wordt gedefinieerd als de overheersing 
van de ene natie over een andere natie, dat is de logische reactie de 
bevestiging van de onderdrukte natie. De nationale bevrijding van het 
"volk" wordt de horizon van emancipatie, en de natie, die verbeelde 
gemeenschap die altijd heeft gediend om klasse solidariteit op te lossen 
in een verticale identiteit die de uitgebuitenen en uitbuiters verenigt 
onder een enkele vlag, krijgt een bijna heilige status in het linkse 
vertoog en het anarchisme.
Van Bakunin tot de anarchisten van de vroege 20e eeuw is er altijd een 
constante kritiek geweest op dit proces: het nationalisme, zelfs in 
diens "volk" of "revolutionaire" versie, reproduceert precies de vorm 
van overheersing die het beweert te bestrijden, omdat een natie geen 
bevolking is, maar een staat, en de staat is altijd een apparaat van 
controle, ongeacht wie het bestuurt. Hierin ligt de diepste val.
De anti-imperialistische strijd, zoals geconceptualiseerd door Lenin en 
volgende tradities, leidt tot het concept van de staat. Als het probleem 
ligt in nationale afhankelijkheid is de oplossing een sterke, soevereine 
natie-staat die in staat is zich te verzetten tegen buitenlandse druk. 
De partij, de voorhoede, de revolutionaire organisatie streeft niet naar 
het oplossen van de macht, maar naar het grijpen er van, om het 
mechanisme te bezetten dat de Marxistische analyse van het Bonapartisme 
van Marx zelf, die we in het begin citeerden, omschreef als de hoogste 
vorm van burgerlijke macht. Aldus erft het links dat de staat 
controleert het apparaat dat het werd verondersteld te vernietigen, en 
daarmee diens functies: het beheren van de uitbuiting, de discipline van 
de arbeid, het beheren van de accumulatie. De historische ervaring van 
het "echt bestaande socialisme" van Latijns Amerikaanse progressieve 
regeringen of nationale bevrijding fronten die de macht grepen geeft 
deze cyclus met brutale helderheid weer: anti-imperialistische retoriek 
bestaat volmaakt naast de onderdrukking van de autonomie van arbeiders, 
de militarisering van het openbare leven, en integratie in de 
wereldmarkt onder virtueel de zelfde omstandigheden.
Vanuit een anarchistisch perspectief is dit geen probleem van 
individuele afwijkingen of bedrog, maar een structureel probleem: alle 
vormen van beleid die gericht zijn op het overnemen van de macht 
reproduceren de logica van de macht. Of de staat zichzelf socialistisch, 
Bolivariaans, of een staat van nationale bevrijding noemt, diens functie 
als een machine van dwang en beheer van kapitalistische 
productieverhoudingen verdwijnt niet met de verandering van degenen die 
posities er binnen bezetten. In deze zin heeft het concept van 
imperialisme dat is ontwikkeld door de Marxistisch-Leninistische 
traditie het kapitalisme niet verzwakt, maar eerder de kritiek op de 
staat, wat de institutie is die het kapitalisme garandeert en 
reproduceert, verzwakt.
Er is ook een economisch aspect aan deze val die de aandacht verdient. 
De eis van een nationale industrie, een binnenlandse markt en 
economische soevereiniteit van buitenlands kapitaal impliceert de 
verdediging van kapitalistische productieverhoudingen zo lang ze 
nationaal van aard zijn. Een arbeider van een fabriek in nationaal bezit 
is net zo vervreemd en wordt net zo uitgebuit als een arbeider in een 
transnationaal bedrijf. Surplus waarde heeft geen paspoort. Echter, 
anti-imperialistisch beleid maakt nationaal bezit tot een waarde op 
zichzelf, die de afschaffing van uitbuiting ondergeschikt maakt aan de 
bewering van soevereiniteit. De ontwikkeling van de economie, statelijk 
industrialisme en economisch nationalisme die een groot deel van het 20e 
eeuwse linkse kenmerkte zijn directe gevolgen van de conceptuele 
verschuiving.
Vanuit een anarchistisch perspectief is de kwestie die een kritiek op 
het kapitalisme moet behandelen niet waar het kapitaal vandaan komt, 
maar eerder wat het kapitaal is: een sociale relatie van overheersing 
die gebaseerd is op de toeeigening van de arbeid van anderen, de 
hierarchie van de productie  en de goed-bemiddeling van alle menselijke 
relaties. Deze relatie verandert niet met de nationaliteit van de 
eigenaar of de vlag die boven de fabriek hangt. Een radicale kritiek 
vereist een aanval op de relaties zelf, niet hun nationale vormen of 
historische stadia. En het is precies deze kritiek die het concept van 
het imperialisme, in diens overheersende versie binnen links, heeft 
geholpen te onderdrukken, uit te stellen, en ondergeschikt te maken aan 
interim doelen die uiteindelijk de stabilisatie van nieuwe vormen van 
overheersing bleken te zijn.
Vandaag is het de moeite waard te vragen of concepten zoals 
"extractivisme" of "neoliberalisme" (die sommige kenmerken van de 
kapitalistische ontwikkeling zouden kunnen verklaren) in de praktijk 
zijn vervaagd, fetisjen en mantra's worden in het linkse vertoog, af te 
leiden van de nadruk op directe kritiek van het kapitalisme en de 
bourgeoisie en het te vervangen door meer beperkte reacties die sociale 
democratieen kunnen accepteren in hun regeringen en parlementen, 
waardoor sociale revolutie oneindig wordt uitgesteld of het eenvoudigweg 
wordt uitgesloten van de horizon van mogelijkheden. Van dit mechanisme 
profiteren linkse elites en hun samenwerking met hun verbonden nationale 
en transnationale bourgeoisie ook.
De "anti-imperialistische" val die wordt opgezet door de Sociaal 
Democraten, en het hele afdwalende apparaat dat ze vervolgens 
ontwikkelden, bleek uiteindelijk een heel elegant mechanisme te zijn 
voor het ontmantelen van echte anti-kapitalistische en revolutionaire 
kritiek, en werd opgebouwd met de zelfde taal als die van de uitbuiter.
Pedro Peumo
Origineel: 
https://bibliotecadigitalbdela.blogspot.com/2026/05/el-imperialismo-como-parte-del.html 


https://aitrus.info/node/6370
Orig: (en) Russia, AIT: The idea of "imperialism" as part of a 
reactionary worldview (ca, de, it, pt, tr) [machine translation]
_______________________________________
A - I n f o s  N i e u w s  S e r v i c e
Door, Voor en Over anarchisten
Send news reports to A-infos-nl mailing list
A-infos-nl@ainfos.ca
Subscribe/Unsubscribe https://ainfos.ca/mailman/listinfo/a-infos-nl
Archive http://ainfos.ca/nl