A-Infos (tr) Italy, FdCA, IL CANTIERE #39 - "Nisi nadlezan": Öğrenci Hareketi Sırbistan'da Siyasi Değişimi Nasıl Tetikliyor (2024/2025) Katarina Beshirević (*) - Giriş (ca, de, en, fr, it, pt)[makine çevirisi]

Kasım 2024'te, 1960'lardan bu yana Avrupa'nın en büyük öğrenci hareketi 
olarak kabul edilebilecek bir hareket Sırbistan'da patlak verdi. 
Kıvılcım, Novi Sad'daki bir tren istasyonunun çatısının çökmesi gibi 
trajik bir olaydı ve bu olay, hükümetin yolsuzluğu ve verimsizliğine 
duyulan öfkeyi kolektif bir seferberlik dalgasına dönüştürdü. O zamandan 
beri öğrenciler ülke genelindeki fakülte ve üniversiteleri işgal ederek 
dersleri askıya aldı ve sınıfları kalıcı toplanma alanlarına dönüştürdü. 
Protestolar hızla 250'den fazla şehir, kasaba ve köye yayıldı ve hukukun 
üstünlüğünü, kurumların işleyişini ve Sırp toplumunun 
demokratikleşmesini kamuoyu tartışmalarının merkezine geri getiren bir 
harekete yol açtı.
Seçilen slogan "Nisi nadlezan" ("Bu Senin Yetkinliğin Değil"), 
protestoların bir sembolü haline geldi: Anayasal yetki sınırlarını 
aşmakla suçlanan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić'e doğrudan bir eleştiri.
Bu makale, 2024/2025 öğrenci hareketini, Sırbistan'daki önceki 
protestolarla (1968 ve 1996/1997 protestoları) karşılaştırarak, öğrenci 
seferberliklerinin siyasi değişimi nasıl etkili bir şekilde "dikte 
edebileceğini" anlamaya çalışıyor.
"Nisi nadlezan" sloganı ve hareketin kökenleri
Harekete adını veren slogan "Nisi nadlezan" (Sırpçada tam anlamıyla "Bu 
Senin Yetkinliğin Değil" anlamına gelir) protestoların ilk günlerinden 
itibaren benimsendi. Öğrenciler bu cümleyle net bir mesaj vermek 
istiyorlardı: Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić anayasal rolünün 
sınırlarına saygı göstermeli ve kurumların işleyişine doğrudan müdahale 
etmeyi bırakmalıdır.
Hareketin patlaması bir anda gerçekleşmedi. Sırp toplumu yıllardır 
sistematik yolsuzluk, şeffaflık eksikliği ve siyasi gücün giderek 
merkezileşmesiyle damgalanmıştı. Ancak, kolektif öfke trajik ve sembolik 
bir olayla tetiklendi: 1 Kasım 2024'te çok sayıda can kaybına yol açan 
Novi Sad tren istasyonunun çatısının çökmesi. Bu olay, yalnızca 
yetkililerin ihmalini değil, aynı zamanda kamu hizmetlerinin yönetimiyle 
ilişkili derin siyasi sorumlulukları da ortaya koydu.
O olaydan bu yana öğrenciler, keder ve öfkelerini örgütlenmeye 
dönüştürdüler. İlk toplantılar işgal edilen fakültelerde yapıldı ve 
protestonun ülke çapında genişletilmesine karar verildi. Sadece birkaç 
hafta içinde, büyük kent merkezlerinden küçük köylere kadar 250'den 
fazla yer yürüyüşler, gösteriler ve dayanışma girişimleriyle kasıp 
kavuruldu.
Hareketin gücü, basit ve doğrudan iletişim kurma becerisinde de yatıyor. 
"Nisi nadlezan" sadece bir slogandan ibaret değil: vatandaşlar ve 
iktidar arasındaki uçurumu özetliyor ve siyasetin kamusal yaşamın her 
alanını ele geçiremeyeceğini vurgulamanın bir yolu.

Örgütlenme ve Stratejiler

Öğrenci hareketi, ilk günlerinden itibaren yatay yapısı ve her türlü 
merkezi liderliği reddetmesiyle öne çıktı. Temel kararlar, tüm 
katılımcıların konuşma ve oy kullanma hakkına sahip olduğu açık 
toplantılar olan plenumlarda alınıyor.
Günlük faaliyetleri kolaylaştırmak için iletişim, lojistik, güvenlik, 
medya ilişkileri ve bağış toplama gibi çeşitli çalışma grupları 
oluşturuldu. Bu sayede hareket, yataylık ilkesinden ödün vermeden 
koordinasyon sağlamayı başarıyor.
Bir diğer önemli özellik ise sözcülerin rotasyonu: Her gün gazetecilerin 
karşısına farklı bir yüz çıkıyor ve hiçbir liderin baskı veya karalama 
hedefi haline gelmemesini sağlıyor. Bu yaklaşım, hareketin bireysel 
figürler tarafından değil, kararlı bir kolektif tarafından yönetildiği 
fikrini pekiştiriyor.
Girişimler, siyasi güçlerden ve partilerden bağımsızlıklarını 
korumalarını sağlayan spontane bağışlar ve çevrimiçi kampanyalar 
aracılığıyla finansal olarak destekleniyor.

Bu organizasyon sayesinde üniversite işgalleri haftalarca dayanabildi ve 
fakülteler açık siyasi alanlara, tartışma ve öz eğitim alanlarına 
dönüştü. Yatay ve kapsayıcı bir modelin tercih edilmesi, hükümetin 
liderleri izole etmesini, hareketi parçalamasını veya hedefli 
tutuklamalarla bastırmasını zorlaştırdı.

Talepler ve İlk Sonuçlar
Hareket, başından beri hem Novi Sad trajedisinden doğrudan sorumlu 
olanları hem de Sırp siyasetinin yapısal sorunlarını ele almayı 
amaçlayan bir dizi somut talep formüle etti.

Temel talepler arasında şunlar yer alıyor:
* Çöken tren istasyonunun yeniden inşası ve bakımıyla ilgili tüm 
belgelerin yayınlanması;
* Hem inşaatçılar hem de kamu görevlileri arasında doğrudan sorumluların 
tespit edilip cezalandırılması;
* Siyasi sorumluluk üstlenilerek ilgili bakan ve yetkililerin istifası;
* Yükseköğretim ve araştırmaya ayrılan bütçenin artırılması;
* Kurumların daha şeffaf olması ve Cumhurbaşkanı'nın anayasal sınırlara 
sıkı sıkıya bağlı kalması.
Protestolar da somut sonuçlar verdi: Protestoların baskısı altında 
Başbakan Milosh Vučević ve birkaç hükümet üyesi istifa etti. Demiryolu 
altyapısı tedarikiyle ilgili bir parlamento soruşturması da başlatıldı.
Ancak, hareketin Cumhurbaşkanı Vučić'in görevden alınmasını açıkça talep 
etmediği belirtilmelidir. Aksine, öğrenciler, makamının anayasal 
sınırlarına saygı duyması ve kendisine ait olmayan yetkileri tek elde 
toplamaması konusunda ısrar ediyorlar. Tarihsel Örnekler: 1968 ve 1996/1997
Yazar, 2024/2025 hareketinin önemini daha iyi anlamak için onu yakın 
Sırp tarihindeki iki önemli anla, 1968 ve 1996/1997 öğrenci 
protestolarıyla karşılaştırıyor.
1968'de, sosyalist Yugoslavya'nın ortasında, öğrenciler üniversiteleri 
işgal ederek toplumsal eşitsizliği ve sistemin bürokrasisini 
derinleştiren ekonomik reformları protesto etmek için sokaklara 
döküldüler. Zorla bastırılsa da, bu gösteriler tüm bir nesli etkileyen 
bir eleştiri alanı açtı.
Ancak 1996 ve 1997 yılları arasında gençler, muhalefetin kazandığı 
belediye seçimlerinin sonuçlarını tanımayı reddeden Slobodan Miloshević 
hükümetine karşı düzenlenen seferberliklerin ön saflarında yer aldılar. 
Aylar boyunca Belgrad ve diğer şehirler gösteriler ve işgallerle 
boğuştu: Sonunda rejim, muhalefetin birkaç belediyedeki zaferini tanımak 
zorunda kaldı ve bu, Miloshević'in otoriterliğindeki ilk çatlağı işaret 
etti.
Bu emsallerle karşılaştırıldığında, mevcut hareket farklı bir bağlamda 
gerçekleşiyor: Bugünün Sırbistan'ı ne sosyalist bir ülke ne de açık bir 
diktatörlük; güçlü bir iktidar merkezileşmesi, medya kontrolü ve yaygın 
yolsuzlukla karakterize edilen biçimsel bir demokrasi.
Öğrencilerin üniversiteyi siyasi bir foruma dönüştürme ve daha geniş 
toplumsal hoşnutsuzluğa ses verme becerisinde geçmişle bir devamlılık 
görülüyor. Ancak önemli farklılıklar da var: Bugünün protestoları, çok 
daha parçalanmış bir toplum ve muhalefeti kısmi vaatler veya yüzeysel 
reformlarla etkisizleştirmeyi öğrenmiş bir siyasi sınıfla yüzleşmek zorunda.

Sınırlar, Zorluklar ve Beklentiler
2024/2025 öğrenci hareketi somut sonuçlar elde etti, ancak belirleyici 
zorluklarla karşı karşıya.
Yatay, lidersiz bir örgütlenme tercihi hem bir güç hem de bir zaaftır. 
Bir yandan hükümetin tutuklamaları hedeflemesini veya karizmatik bir 
lideri meşruiyetinden yoksun bırakmasını zorlaştırırken, diğer yandan 
uzun vadeli bir siyasi strateji geliştirme becerisini engelleyebilir.
Gerçek bir risk, yetkililerin iktidar ve yolsuzluk yapılarını gerçekten 
ele almadan, sembolik istifalar ve kısmi soruşturmalar gibi yüzeysel 
reformlara başvurmasıdır. Hükümetin medya üzerindeki kontrolü de bir 
engel teşkil etmektedir: Resmi söylem genellikle protestoları düzensiz 
veya muhalefet tarafından manipüle edilmiş olarak göstermeye çalışmakta 
ve böylece meşruiyetlerini zedelemektedir.
Ancak bu sınırlamalara rağmen, hareket Sırbistan'daki sivil toplumun 
siyasi gündemi belirleme ve iktidardakileri aksi takdirde görmezden 
gelinecek taleplere yanıt vermeye zorlama kapasitesine sahip olduğunu 
çoktan göstermiştir. Asıl ders, kolektif olarak ve dayanışma içinde 
örgütlenen öğrencilerin, tıpkı geçmişte olduğu gibi, kamusal yaşamı 
etkileyebilecek siyasi bir aktör haline gelebilecekleridir.
Hareketin geleceği belirsizliğini koruyor. Büyük ölçüde, canlı bir 
katılımı sürdürme, diğer toplumsal kesimlerle ittifaklar kurma ve 
sokakların enerjisini kalıcı kurumsal değişime dönüştürme becerisine 
bağlı olacak.

*Yazar Hakkında Not
Katarina Beshirević, Belgrad Felsefe Fakültesi'nde ders veriyor ve 
araştırma yürütüyor. Balkanlar'daki toplumsal hareketleri ve gençlik 
mücadelelerini yakından takip ediyor ve özellikle tabandan 
demokratikleşme süreçlerine odaklanıyor.

Kaynak
Katarina Beshirević'in ""Nisi nadlezan": Bir Öğrenci Hareketi 
Sırbistan'da Siyasi Değişimi Nasıl Dikte Ediyor (2024/2025)" adlı 
makalesinden çeviri, Çağdaş Güneydoğu Avrupa, cilt 12, sayı 1, 2025, s. 
30-38. DOI: 10.25364/02.12:2025.1.3.

Yazarın notları çeviriden çıkarılmıştır.

https://alternativalibertaria.fdca.it/
________________________________________
A - I n f o s Anartistlerce Hazirlanan, anartistlere yonelik,
anartistlerle ilgili cok-dilli haber servisi
Send news reports to A-infos-tr mailing list
A-infos-tr@ainfos.ca
Subscribe/Unsubscribe https://ainfos.ca/mailman/listinfo/a-infos-tr
Archive http://ainfos.ca/tr